ZEYBEK GİYİMİ NEDEN YASAKLANDI?
-Saygı değer üstadım, Etem ORUÇ abimin yazısını yayınlamak onuru ile
saygılarımla.
Osmanlı Devletiyle, Aydın efelerinin
yıldızı hiç barışmadı.
Ekmede,
dikmede olmayıp da yemede ortak olan, savaş çıktığında oğullarını zorla alıp
götürüp de geri getirmeyen, Türk’ün dilini, kültürünü, geleneğini hor gören
Osmanlı’yı da efeler sevmediler.
Zeybeklerle
mücadelede başarılı olamayan Osmanlı bu kez de Ege bölgesinde yaygın olan ve
direnişin simgesi haline gelen zeybek giyimini çeşitli dönemlerde yasaklama
girişiminde bulunmuştur.
Bu tür
girişimler çoğunlukla 2. Mahmut döneminde, Atçalı
Kel Mehmet’in vurulduğu (1830)ve Sinanoğlu
Efe’nin idam edildiği (1854) yılları arasında, yani dağların boş kaldığı
zamanlarda yasaklanmıştır. Bu tür giyimler “ahlaka
ve dine” uygun değildir diye yasaklayarak zeybekliğe engel olabileceklerini
düşünmüşlerdir. Bu tür girişimler ayaklanmalara yol açınca geri adım atmak
zorunda kalmışlardır.
Aydın
sancağına 1838 yılında merkezi yönetim tarafından gönderilen bir başka hükümde
bu istek açık şekilde belirtilmiştir. Fermanda zeybekler “ kafasız ve akılsız
köpekler” olarak nitelenmekte, “dağda bazı rezil ve eşkıyaların külah, kısa dağ
donu, dizlik giydikleri” belirtilerek yöneticiler tarafından buna çekidüzen
verilmesi ve “İslam ülkelerindeki gibi giyinilmesi” istenmektedir.
Bunun anlamı
açıktır. Osmanlı yöneticilerine göre zeybek giyimi İslami giyim tarzına uymayan
bir giyimdir. Bunu “rezil, kafasız ve akılsız eşkıya ve derme çatma zeybek
makulesi ve haşaratına haddini bildirmeli. Kısacası zeybekler ezilecek,
kırılacak, ne pahasına olursa olsun ortadan kaldırılacaktır.
Bugün Anadolu folklor
ünün zenginliğinden söz ederiz ya Osmanlı başarılı olsaydı bugün dünyanın gözlerini
kamaştıran bu güzel giysilerin pek çoğu olmayacaktı.
”Kısa kes Aydın abası olsun, Osmanlı’dan
dost olmaz,” sözü de o günlerden gelmektedir. Aydın efelerinin kıyafetleri
öbür efelerden daha farklıdır. Dağ donları daha kısa, feslerindeki dağ çiçek
işlemeleri ve daha görkemlidir. Bugün “Muhteşem Yüzyıl” dizisini televizyonda
izleyenler,” Osmanlı Padişahları böyle miydi?” diye tepki gösteriyorlar. Onlar
hakkında derinlemesine bilgileri olsaydı.
Örneğin, 36 Osmanlı padişahından sadece
ikisini anasının Türk olduğunu, Hirstiyan anaların top kapıdaki kilisede ibadet
ettiklerini, hiç biri padişah dini dillerinden düşürmemelerine karşın, hacca
gideninin hiç olmadığını, kendileri dört duvar arasında her tülü içkiyi
içmesine karşın halka yasakladıklarını, Osmanlı’nın yönetim çevresinde pek Türk
olmadığını, korumalarının bile, Çerkez, Arnavutlardan oluştuğunu bilseler neler
düşünürler bilemem.
Her yıl, görkemli
olarak kutlanan kurtuluş günlerinde efelerin attığı yalancı mermiler
yasaklandı. (Bu mermiler sadece barutla yapılan, ses çıkaran mermiler) Halbuki
bu günlerin farklı güzellikleri vardı. Efeler ellerinde silah, arkalarında efe
giysileri, atlarını koşturarak girerlerdi Nazilli kurtuluş meydanına. Halk
büyük bir coşku içinde alkışlardı onları.
Tüfekler
atılır, karalara sarılmış, zincirle bağlanmış Türk kızını kurtarırlar, altından
al bayrağımıza sarılmış Türk kızı selamlayınca yer gök inler, insanlar ağlardı.
Milli birliğimiz daha da pekişir, gurur duyardık.
Geçen yıllarda padişah özentili
yöneticiler nedense silah atmayı da yasakladılar, ardından da ulusal
bayramlarımızı yasaklamaya kalktılar.
Bilgisiz
düşünmek büyük bir bela, çalı kakıcılar doldu meydana. Bir toplumun doğru
olarak tarihini bilmemesi kadar kötü bir şey olamaz. Çok iyi tanıdığım, yurtseverliğinden hiç tereddüt etmediğim bazı
arkadaşlar, okuma zahmetini katlanamadıkları için, içgüdüsel olarak
derinlemesine bilgi sahibi olmadan tepki gösteriyorlar. Gerçekleri bir
öğrenseler, biliyorum ki benden daha çok yanacak içleri. Irkçı değilim ama
Türkçüyüm.
Ta Orta Asya’dan
bu yana Türk tarihini doğru öğrenmeye çalışıyorum. İlk Türk adı Orhun Anıtların
da geçiyor. İkinci Türk adı da Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu son Türkiye
Cumhuriyeti’nde geçiyor.
Atatürk’ümüz de
Türk sözcüğünün “Türkiye Cumhuriyeti
kuranların ortak adı” olduğunu belirtiyor. Kimliğini, kültürünü, gelenek ve
göreneklerini sahip çıkmayan, tarihini iyi bilmeyip başkalarının maşası, uydusu
olan ulusların, ulusal sınırlarını düşmanları çiziyor.
Bugün ABD’nin yapmak istediği gibi. Efe
torunları, Atatürk sevdalıları, yurt sevdalıları, yarın çok geç olabilir. Parti, etnik köken, din, dil, farkına
bakılmaksızın, Anadolu’yu sevenler, emperyalizme karşı güç birliği oluşturalım.
ABD ve AB insan hakları dediği zaman
kendi halklarını kastediyorlar. Bizleri insan olarak görmüyorlar.
Bağımsızlığımızı, ülke bütünlüğümüzü
sahip çıkarak Kurtuluş Savaşı’nda olduğu gibi sömürgecilere tekrar ders
vermenin zamanıdır.
Yararlandığım
Kaynaklar: 1- A. Haydar Avcı, Zeybeklik ve Zeybekler. Sayfa 196, 197, 198, 199.
Sayfalar. 2- H. 1134 (1721) tarihli Anadolu Beylerbeyi Ali Paşaya gönderilin
hüküm. 3- Dr. Sabri YETKİN Batı Anadolu’da Eşkıyalık Olaylarının Yapısal Bir
İncelemesi. 4- Mehmet Avni Özbek, Zeybek, İslam Ansiklopedisi, Cilt 13 5- Dr.
Sabi Yetkin, Ege’de Eşkıyalar 6-Tuncer Baykara, Zeybekler ( Zeybek Elbisesi
Giyme Yasağı) Etem
Oruç
Yüreğinize, beyninize vatan sevdanıza
saygılarımı sunduğum sayın Etem ORUÇ Abimin
yazısını okudunuz dostlarım. Mehmet
Kızılaslan 2020-06-24
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder